Dalton

Inleiding

Daltononderwijs is begin vorige eeuw ontwikkeld door de Amerikaanse Helen Parkhurst en kenmerkt zich door een kritische houding naar onderwijs waar het gaat om de doelmatigheid en de effectiviteit. Een eigen inbreng van leerlingen is daarbij een belangrijk gegeven. Een leerling moet op school de mogelijkheid krijgen om zichzelf te ontwikkelen en te vormen als in het maatschappelijk leven.

Parkhurst was bijzonder pragmatisch en gaf haar daltononderwijs vorm als lerares voor de klas. De theorie volgde de praktijk. Onderwijs moest volgens Parkhurst nuttig zijn en kennis, vaardigheden, deugden en gewoonten aanleren die bruikbaar zijn in het maatschappelijke leven. Het hoogste doel is de fearless human being, mens zonder vrees. Volgens Parkhurst zijn dat ondernemende mensen. Zij zijn handig, vaardig, wereldwijs en vooruitdenkend.

De historische praktijk en de publicaties van de grondlegster van het daltononderwijs, Helen Parkhurst, vormen een blijvende inspiratiebron voor de Nederlandse Dalton Vereniging in haar streven het daltononderwijs te promoten en te verbeteren.

“Daltononderwijs is iedere leerling gegund”
“De opbrengst, dat ben ik”

  • Het daltononderwijs geeft inhoud aan een brede vorming waarbij intellectuele- en creatieve groei in evenwicht zijn met sociale en persoonlijke groei. Een leerling wordt uitgedaagd het beste uit zichzelf te halen.
  • Daltononderwijs is adaptief onderwijs dat leerlingen past en uitnodigt om op basis van (zelf)vertrouwen uitdagingen aan te gaan om zich verder te ontwikkelen.
  • Het kritisch onderzoekend benaderen van moderne ontwikkelingen en inzichten is op een daltonschool vanzelfsprekend. Daarmee gaat het daltononderwijs voortdurend met zijn tijd mee, zonder de doelmatigheid van onderwijs en de inbreng van een ondernemende leerling uit het oog te verliezen.
  • Het daltononderwijs biedt daartoe een leef- en leeromgeving waar leerlingen worden uitgedaagd zich te ontwikkelen tot mensen zonder vrees met een kritische en democratische grondhouding.
  • Het daltononderwijs wil een wezenlijke bijdrage leveren aan haar leerlingen om hen in staat te stellen te kunnen functioneren in een complexe samenleving door ondernemend en zelfverantwoordelijk te zijn in het leven, in het werken en in het samenleven.
  • Het daltononderwijs stelt zich ten doel om het onderwijs efficiënter in te richten door de kerndoelen met betrekking tot de leerinhouden van het onderwijs af te stemmen op de behoeften, interesses en competenties van leerlingen.
  • Een daltonleerkracht leidt dit leerproces waar het nodig is en begeleidt het waar dat kan. Hij of zij stelt zich ten doel om het zelf werken en het met elkaar werken van leerlingen in een veilig pedagogisch klimaat te bevorderen door hen daartoe de ruimte te geven.
  • Een daltonleerling stelt zich ten doel om op een ondernemende en onbevreesde wijze zich kennis en vaardigheden eigen te maken.

Van drie principes naar vijf kernwaarden

De Nederlandse daltonidentiteit is altijd gestoeld geweest op drie principes: verantwoordelijkheid/vrijheid in gebondenheid,  samenwerken en zelfstandigheid. Onderwijs en dus ook daltononderwijs is constant in ontwikkeling. De veranderingen op het gebied van ontwikkelingspsychologie en didactische en maatschappelijke inzichten hebben in 2012 geleid tot een kritische bezinning op de daltonuitgangspunten. Hieruit zijn vijf nieuwe kernwaarden ontwikkeld.

Afbeeldingsresultaat voor dalton driehoek

 

Vrijheid in gebondenheid / Verantwoordelijkheid

“Freedom and responsibility together perform the miracle”

Vrijheid is noodzakelijk om eigen keuzes te kunnen maken en eigen wegen te vinden. Vrijheid in het daltononderwijs is de gelegenheid krijgen om het taakwerk zelf te organiseren. De opgegeven leerstof en de eisen die daaraan worden gesteld, de tijdslimiet, de werkafspraken en de schoolregels vormen de grenzen waarbinnen de leerlingen hun vrijheid leren gebruiken. Een leerling leert verantwoordelijkheid voor zichzelf en zijn omgeving te dragen, als zijn omgeving hem daarvoor de ruimte en mogelijkheden biedt. Door leerlingen meer vrijheid te bieden kunnen zij eigen keuzes maken en een actieve leerhouding ontwikkelen.

Maar vrijheid betekent niet dat alles zomaar kan en mag. Het is een taak van de leerkracht om iedere leerling een structuur te bieden om vrijheid binnen grenzen te leren hanteren.

Leerlingen krijgen de ruimte om te ontdekken en te experimenteren, maar worden tegelijk ook geconfronteerd met de relatie tussen wat ze doen en wat dat oplevert. Dat is voor leerlingen een geleidelijk leerproces, waarin zelfkennis en zelfinschatting een grote rol spelen.

 

Zelfstandigheid

“Experience is the best and indeed the only real teacher”

Zelfstandig leren en werken op een daltonschool is actief leren en werken.

Een leerling wil doelgericht werken aan een taak of opdracht en is in staat om tijdens dit leerproces hulp te zoeken indien noodzakelijk. Deze manier van werken stimuleert het probleemoplossend denken van leerlingen. Om later als volwassene goed te kunnen functioneren moet een leerling leren beoordelen welke beslissingen hij/zij moet nemen en wat de gevolgen daarvan zijn. De keuzevrijheid dwingt een leerlingen tot het nemen van zelfstandige beslissingen die voor hem effectief en verantwoord zijn.

 

Samenwerken

“The school functions as a social community”

Een daltonschool is een leefgemeenschap waar leerlingen, leerkrachten, ouders, schoolleiding en bestuur op een natuurlijke en gestructureerde wijze samenleven en werken. Een daltonschool is ook een leeromgeving waar leerlingen en leerkrachten iets van en met elkaar leren. Doordat leerlingen samen met leerkrachten en medeleerlingen aan hun leertaken werken, leren zij met elkaar om te gaan en leren zij dat zij elkaar kunnen helpen. Het verwerven van kennis en vaardigheden in samenwerking met anderen kan het leren vergemakkelijken.

Leerlingen leren dat er verschillen bestaan tussen mensen. Ze leren naar elkaar te luisteren en respect te hebben voor elkaar. Als leerlingen met elkaar samenwerken, ontwikkelen ze sociale vaardigheden en leren ze reflecteren op de manier waarop ze leren, zoals het beoordelen van een eigen inbreng en die van medeleerlingen, het aangaan van de dialoog, het leren omgaan met teleurstellingen en het ervaren van een meeropbrengst uit de samenwerking.

Het uiteindelijke doel is democratisch burgerschap. Een daltonschool is een oefenplek voor democratisering en socialisering.

 

Effectiviteit

Dalton is een “Efficiency measure” 

Dalton is een maatregel om effectiever te werken: ‘a simple and economic reorganization of the school‘. Parkhurst wil met haar Dalton Plan het schoolse leren doelmatiger maken. Daarom zijn effectiviteit en efficiency al vanaf het begin twee belangrijke begrippen. Effectiviteit en efficiency vooronderstellen duidelijkheid over de onderwijsopbrengsten. Parkhurst vindt dat het onderwijs een brede functie heeft. Onderwijs behoort kinderen en jeugdigen ook cultureel en moreel te vormen, zodat ze zelfredzaam en sociaal verantwoordelijk worden: geoefend in, gewend aan en voorbereid op leven, werken en samenleven. Het daltononderwijs is gericht op een effectieve inzet van tijd, menskracht en middelen. Parkhurst wil omwille van de efficiëncy leerlingen juist verantwoordelijkheid in handen geven. Zij stelt dat als leerlingen een taak krijgen, waar zij verantwoordelijkheid voor dragen en die ze in vrijheid zelf plannen en uitvoeren, het onderwijs dan veel effectiever is dan het stilzit- en luisteronderwijs dat zij zelf doorlopen heeft. Parkhurst maakt in haar Dalton Plan van kinderen als het ware kleine ondernemers, die verantwoordelijkheid leren dragen voor het schoolwerk, hun eigen werk, dat ze in vrijheid uitvoeren.

 

Reflectie

“I would be the first to hear welcome criticism”

Reflexiviteit, nadenken over je eigen gedrag en je eigen werk, is op daltonscholen belangrijk. Op veel daltonscholen maken leerlingen vooraf een inschatting van de moeilijkheidsgraad en de tijd van de opdrachten. Achteraf wordt hierover ook een feitelijke beoordeling gegeven en worden in gesprekjes regelmatig de inschattingen vooraf en de feitelijke beoordelingen achteraf met elkaar vergeleken. In zulke gesprekjes kan er dan bijvoorbeeld aandacht geschonken worden aan het feit waarom een kind steeds de rekenopgaven in de weektaak vooraf moeilijker inschat dan ze (achteraf) blijken te zijn. Op andere aspecten van het werken in de klas wordt op een soortgelijke wijze gereflecteerd. Zo wordt geleidelijk de vaardigheid in het zelfstandig werken en het samenwerken opgebouwd. Het kritisch benaderen van onderwijskundige ontwikkelingen en inzichten is op een daltonschool vanzelfsprekend. Iedere docent die werkt op een daltonschool reflecteert op zijn/haar onderwijspraktijk en professioneel handelen. Ook op schoolniveau vindt reflectie over de kwaliteit van het daltononderwijs voortdurend plaats.

 

Daltononderwijs op Daltonschool De Polderhof

Bovengenoemde vijf kernwaarden vormen de rode draad in de manier van werken en het omgaan met de leerlingen, vanaf de kleutergroepen wordt aan deze vijf kernwaarden veel aandacht besteed. In de praktijk betekent dit dat de kinderen voor een deel zelf kunnen bepalen in welke volgorde zij de basisstof doorwerken. Deze stof, onderverdeeld in taken, kan voor een deel in samenwerking met of met hulp van anderen worden gemaakt. Het doel is dat alle leerlingen de basisstof verwerken en dat zij van de verdiepingsstof zich zo veel eigen maken als binnen de grenzen van hun vermogen ligt. Het werken aan de taak gebeurt onder meer tijdens de taakuren. De leerlingen krijgen zowel klassikaal als individueel of in kleine groepjes instructie. Door het toepassen van deze werkwijze ontstaat voor de leerkracht de mogelijkheid om een kind te begeleiden op het eigen niveau. De kinderen worden naar leeftijd en vorderingen gegroepeerd in jaarklassen. De leerperiode wordt ingedeeld in leerjaren en de stof in jaarpakketten. Afhankelijk van het leerjaar wordt de stof opgedeeld in dag- en of weektaken. Binnen een groep bestaan verschillen in aanleg, interesse, tempo en niveau. Hiermee wordt uiteraard rekening gehouden. Kinderen kunnen extra instructie krijgen aan de instructietafel en/of extra aandacht van de leerkracht tijdens de taakuren. Voor leerlingen die speciale begeleiding nodig hebben, wordt de interne begeleider/remedial teacher ingeschakeld. Wij vinden het heel belangrijk dat kinderen al snel komen tot een grote mate van zelfstandigheid. Binnen het principe ’vrijheid in gebondenheid’ proberen wij de kinderen verantwoordelijkheidsgevoel bij te brengen. Dat wil zeggen dat ze leren zelf verantwoordelijk te zijn voor het leren, het presteren maar ook voor de boeken en dergelijke. Er is een duidelijk, van tevoren vastgesteld kader, waarbinnen een kind zich kan bewegen. Geleidelijk aan leert het kind daar mee om te gaan. Tevens leren de kinderen samenwerken met medeleerlingen.